Congress Proceedıngs Book

“Arap Dilinde Anlam Belirsizliği”, Arapçanın derin yapısında yer alan iltibas (anlam karışıklığı) olgusunu dilbilimsel, sözdizimsel ve sözlükbilgisel boyutlarıyla ele alan kapsamlı bir çalışmadır. Kur’ân başta olmak üzere klasik metinlerde ortaya çıkan belirsizliklerin hem olumsuz (anlamı gölgeleyen, iletişimi zorlaştıran) hem de olumlu (yorumu çoğullaştıran, anlam üretimini zenginleştiren) yönlerini aynı teorik çerçevede inceleyen bu eser; dil, bağlam, karine, anlam ve yorum ilişkisini güçlü bir metodolojiyle analiz eder. Çalışma boyunca hem teknik dilbilimsel çözümlemeler hem de hermenötik ve felsefî tartışmalar iç içe sunularak Arap dilindeki belirsizlik yapısının nedenleri, türleri ve etkileri açıklıkla ortaya konur.

Bu kitap, kutsal metinlerin anlaşılmasında “bağlam” ve “kast”ın belirleyiciliğini merkeze alarak; dilsel olayların tarihselliğini, yorum süreçlerinin çeşitliliğini ve Arapçanın yapısal esnekliğini okuyucuya sistematik bir biçimde aktarır. Arap dili araştırmacıları, ilahiyat öğrencileri, klasik metinlerle çalışan akademisyenler ve dilbilime ilgi duyan herkes için güçlü bir başvuru kaynağı niteliği taşıyan eser; belirsizliğin yalnızca bir problem değil, aynı zamanda anlam ufkunu genişleten bir imkân olduğunu gösteren özgün bir perspektif sunmaktadır.

Dr. Sacid Salih tarafından kaleme alınan Cahiliye Döneminde Az Tanınan Hanif Şairler, İslam öncesi Arap toplumunun karmaşık inanç haritasında "Hanif" kimliğiyle ayrışan şairleri mercek altına alıyor. Eser, putperestliğin ve kabile asabiyetinin hüküm sürdüğü Cahiliye devrinde, Hz. İbrahim’in tevhid inancını şiirlerinde ve yaşamlarında arayan, ancak literatürde genellikle gölgede kalmış (mağmûr) isimlerin izini sürüyor.

Şiir ve biyografi incelemesi (Dirâsetün fi'ş-Şiir ve's-Sîre) metodunu benimseyen çalışma, bu şairlerin edebi miraslarını ve hayat hikayelerini klasik kaynakların ışığında yeniden yorumluyor. Kitap, İslam’ın doğuşuna zemin hazırlayan manevi iklimi ve dönemin "fetret" dönemindeki hakikat arayışlarını anlamak isteyen ilahiyat araştırmacıları, tarihçiler ve Arap Dili ve Edebiyatı meraklıları için özgün ve kaynak niteliğinde bir başvuru eseri sunuyor.

Tablo ve kaynaklarıyla bu çalışma, Memlûkler döneminin parlak ilmî atmosferinde yetişen Şeyhü’l-İslâm Bedreddin İbn Cemâ‘a’nın “Ğurerü’t-Tibyân li-Mübhemâti’l-Kurʾân” adlı eserini merkeze alır; ayrıca müellifin yaşadığı dönemin siyasî-içtimaî şartlarını, hayatını ve eserlerini de ele alır. Kahire ve Dımaşk’ın dönemin güvenli ve üretken ilim merkezleri oluşu özellikle vurgulanır. Eserin hedefleri; İbn Cemâ‘a’nın hayatını, dönemini, teliflerini ve Mübhemâtü’l-Kur’ân ilmine katkılarını ortaya koymaktır. Kitap bir giriş ve üç ana bölümden oluşur: girişte yöntem ve dönem çerçevesi; birinci bölümde biyografi ve eserler; devamında Mübhemâtü’l-Kur’ân’ın kavramsal zemini ile “Ğurerü’t-Tibyân”ın sûre sûre çözümlemeleri yer alır. Çalışma, Kur’ân’daki “mübhem” (isim ve unsurları kapalı/üstü kapalı bırakılan) ifadelerin nasıl yorumlandığını gösterirken ana kaynakların Kur’ân, sahâbe-tâbiîn nakilleri ve sınırlı ölçüde İsrâilî rivayetler olduğunu belirtir. İbn Cemâ‘a’nın “Ğurerü’t-Tibyân”ı, Ebü’l-Kâsım es-Süheylî’nin “et-Taʿrîf ve’l-İʿlâm”ı ile İbn Asker el-Gassânî’nin “el-İkmâl ve’l-İtmâm”ını birleştirerek kaleme aldığı; bu çizginin daha sonra Süyûtî’nin “Müfhemâtü’l-Akrân fî Mübhemâti’l-Kurʾân”ına da zemin hazırladığı aktarılır. Müfessirin önce “et-Tibyân fî Mübhemâti’l-Kurʾân”ı yazıp bunu ihtisar ederek iki kısımlı “Ğurerü’t-Tibyân”ı oluşturduğu; eserin kısa bir önsöz ve mübhem kavramların açıklandığı ana bölümden meydana geldiği belirtilir. Ayrıca, hangi âyetlerin “mübhem” sayılacağı konusunda müfessirler arasında farklılık olabileceği vurgulanır.

“Irak Havzasında Teşekkül Eden Basra ve Kûfe Tefsir Ekolleri (Hicrî I. Asır)”, erken dönem İslam ilim geleneğinin şekillenmesinde kritik rol oynayan iki büyük merkez olan Basra ve Kûfe’nin tefsir anlayışlarını derinlemesine inceleyen özgün bir çalışmadır. Dr. Hasan Akcan’ın titizlikle hazırladığı bu eser, hicrî birinci asırdaki ilmî atmosferi, bölgesel farklılıkları ve bu ekollerin Kur’an’ı yorumlama yöntemlerini kaynaklara dayalı bir bakışla ele alır. Okur, tefsir ilminin temellerine inerek Basra’nın dil merkezli yaklaşımı ile Kûfe’nin rivayet odaklı çizgisi arasındaki zengin farklılıkları berrak bir dille keşfeder.

Eser aynı zamanda Prof. Dr. Mahmut Öztürk’ün editörlüğünde akademik bir sağlamlık kazanarak, hem araştırmacılar hem de ilahiyat alanına ilgi duyan okuyucular için değerli bir başvuru kaynağı hâline gelmiştir. Tarihsel bağlamı, metodolojik ayrıntıları ve ekoller arası ilişkiyi anlaşılır bir üslupla sunan kitap, tefsir geleneğinin ilk adımlarını anlamak isteyen herkese kapsamlı ve güvenilir bir perspektif sunuyor.