KUR’ÂN’DA GÖK VE GÖKSEL UNSURLAR Bağlam Merkezli Bir Dil İncelemesi (Menekşe Yerlikaya Sünbül)

İnsanlık çok erken dönemlerden itibaren tabiata gözlem ve tefekkürün sahası olarak bakmıştır. Güneş’in doğması ve batması, Ay’ın safhaları, yıldızların gökyüzünü süslemeleri ve insanlara yol göstererek rehberlik etmeleri her dönemde önemini korumuştur. Gök cisimleri fiziki birer varlık olmakla birlikte medeniyetin inanç sistemlerini, edebiyatlarını ve yaşam tarzlarını oluşturmakta önemli rol oynamıştır.

Tabiatın insan üzerinde hayranlık oluşturan bu düzeni, edebî metinlerde ve kutsal kitaplarda yer bulmuş ve böylece zengin bir anlam dünyasının oluşmasına katkı sağlamıştır. Kur’ân-ı Kerim, insanın sıkça gökyüzüne bakarak ilahî gücü kavramasını öğütlemektedir. Bu öğüt, kevnî gerçekliğe işaret etmekle birlikte Kur’ân’ın belâgat gücüyle insanın aklına ve kalbine hitap eden bir düşünme ve ibret alma sahasına çekmiştir.

Eser, Kur’ân’da gök ve gökte görünen varlıklarla ilgili âyetleri bağlamında incelemektedir. Özellikle belâgat sanatlarından olan teşbih, mecaz, istiâre gibi söz sanatlarının ve lafız-mana uyumunun kevnî âyetler üzerinde nasıl ortaya çıktığı üzerinde durulmuştur. Çalışmada sözlükler, klasik ve modern tefsirler ile belâgat kaynakları bir bütün halinde ele alınmıştır. Kur’ân’ın kevnî âyetleri edebî ve dilbilimsel açıdan incelenmiştir. Çalışma sonucunda hem Arap dili ve belâgatı alanına katkı sağlanmış hem de söz konusu âyetlere farklı bir bakış açısı sunulmuştur.