Okuma keyfini %50’ye varan indirimle katla!

Sivas Müftüsü İsmail b. Sinan ve Ferâidu Mülteka’l-Ebhur İsimli Eseri

Dr. Muhammed Emin AK tarafından kaleme alınan bu çalışma, Osmanlı hukuk düşüncesinin ve Hanefî fıkıh geleneğinin en önemli köşe taşlarından biri olan Mülteka’l-Ebhur üzerine yapılmış çok kıymetli bir şerh çalışmasını gün yüzüne çıkarıyor. Kitap, 17. yüzyılda Sivas Müftülüğü yapmış olan İsmail b. Sinan’ın, İbrahim el-Halebî’nin meşhur eserine yazdığı Ferâidu Mülteka’l-Ebhur isimli şerhini hem tarihî hem de ilmî açıdan derinlemesine analiz ediyor.

Eser, sadece teknik bir fıkıh incelemesi sunmakla kalmıyor; aynı zamanda Osmanlı’nın ilim dünyasına, müderrislik ve müftülük kurumlarının işleyişine dair de önemli ipuçları veriyor. Hanefî mezhebinin temel kaynakları olan Zâhiru’r-Rivâye kitaplarının tarihsel süreçte nasıl özetlendiği ve bu özetlerin (muhtasarların) yüzyıllar sonra nasıl yeniden şerh edilerek güncellendiği, İsmail b. Sinan’ın özgün metodolojisiyle birlikte okuyucuya aktarılıyor.

Akademisyenler, hukuk tarihçileri ve klasik İslam hukukuna ilgi duyanlar için temel bir başvuru kaynağı niteliğinde olan bu kitap; bir dönemin hukuk anlayışını ve eğitim geleneğini anlamak isteyenler için eşsiz bir fırsat sunuyor. Geçmişin fıkıh mirasını modern akademik titizlikle birleştiren bu çalışma, kütüphanenizdeki nadide eserlerden biri olmaya aday.

Tablo ve kaynaklarıyla bu çalışma, Memlûkler döneminin parlak ilmî atmosferinde yetişen Şeyhü’l-İslâm Bedreddin İbn Cemâ‘a’nın “Ğurerü’t-Tibyân li-Mübhemâti’l-Kurʾân” adlı eserini merkeze alır; ayrıca müellifin yaşadığı dönemin siyasî-içtimaî şartlarını, hayatını ve eserlerini de ele alır. Kahire ve Dımaşk’ın dönemin güvenli ve üretken ilim merkezleri oluşu özellikle vurgulanır. Eserin hedefleri; İbn Cemâ‘a’nın hayatını, dönemini, teliflerini ve Mübhemâtü’l-Kur’ân ilmine katkılarını ortaya koymaktır. Kitap bir giriş ve üç ana bölümden oluşur: girişte yöntem ve dönem çerçevesi; birinci bölümde biyografi ve eserler; devamında Mübhemâtü’l-Kur’ân’ın kavramsal zemini ile “Ğurerü’t-Tibyân”ın sûre sûre çözümlemeleri yer alır. Çalışma, Kur’ân’daki “mübhem” (isim ve unsurları kapalı/üstü kapalı bırakılan) ifadelerin nasıl yorumlandığını gösterirken ana kaynakların Kur’ân, sahâbe-tâbiîn nakilleri ve sınırlı ölçüde İsrâilî rivayetler olduğunu belirtir. İbn Cemâ‘a’nın “Ğurerü’t-Tibyân”ı, Ebü’l-Kâsım es-Süheylî’nin “et-Taʿrîf ve’l-İʿlâm”ı ile İbn Asker el-Gassânî’nin “el-İkmâl ve’l-İtmâm”ını birleştirerek kaleme aldığı; bu çizginin daha sonra Süyûtî’nin “Müfhemâtü’l-Akrân fî Mübhemâti’l-Kurʾân”ına da zemin hazırladığı aktarılır. Müfessirin önce “et-Tibyân fî Mübhemâti’l-Kurʾân”ı yazıp bunu ihtisar ederek iki kısımlı “Ğurerü’t-Tibyân”ı oluşturduğu; eserin kısa bir önsöz ve mübhem kavramların açıklandığı ana bölümden meydana geldiği belirtilir. Ayrıca, hangi âyetlerin “mübhem” sayılacağı konusunda müfessirler arasında farklılık olabileceği vurgulanır.