ERKEN DÖNEM SELEFÎLİĞİNDE KELÂM KARŞITLIĞI: HEREVÎ’NİN ZEMMÜ’L-KELAM ANLAYIŞI (Muhammed Hüsnü Çelik)

İslâmiyet Allah tarafından gönderilmiş son dindir. Bu dinden sonra başka bir dinin gönderilmeyeceğini de yine Allah bildirmektedir. İslâm tarihi incelendiğinde değişik mezheplerin veya farklı anlayışların ortaya çıktığı görülmektedir. Kur’ân’ın engin bir metin olması ve Arapça gibi zengin ve derin manaları muhtevî bir dilde gönderilmiş olması ile Hz. Peygamber’in bu dili kullanması, ilerleyen süreçte Kur’ân veya hadislerin anlaşılması noktasında bazı ayrılıkların meydana gelmesini de beraberinde getirmiştir. Aslında bu ciddi bir zenginliktir. Ancak İnsanlar kendi anlayışlarının tek doğru olduğunu kabul ettikleri zaman birbirinden oldukça farklı, hatta zıt anlayışların ortaya çıkması kaçınılmaz olmuştur.

Farklı görüşlerin etrafında toplanan insanlar zamanla İslâmiyetin içerisinde farklı ekoller meydana getirmişlerdir. Bu ekollerin bir kısmı daha sonraları birer mezhep şekline dönüşmüşlerdir. Bu farklılaşmalar belirli şahsiyetlerin ön plana çıkmasıyla onların fikir ve görüşleri çerçevesinde şekillenmiştir. Bu zaviyeden bakıldığında Selefîlik akımı veya daha doğru bir tabirle Selefî zihniyet, mihne olaylarıyla ön plana çıkan Ahmed b. Hanbel ile özdeşleştirilmeye çalışılarak ortaya konulmuş bir yapıdır. Bu düşünce yapısında daha sonraları ise Berbehârî ve Herevî gibi şahsiyetler ön plana çıkmışlardır. Herevî aynı zamanda Berbehârî’nin oğlunun talebesidir. Herevî’nin Selefîlik noktasında çok mutaassıp olması, Sübkî tarafından teşbihe varıncaya kadar itham edilmesine sebeb olmuştur. Herevî, İbn Teymiyye gibi selefîliği sistemleştiren ve modern Selefîliğin kurucusu olarak kabul edilen şahısları da ciddi manada etkilemiştir.